Het volk gaat winnen: Indonesische bevolking in verzet, verandering op komst

Siswa Santoso

Het is sinds enige weken zeer warm in Indonesie. Dat betreft zowel het weer als het politieke klimaat. Een vergelijking met Nederland gaat maar op een manier op: ook hier leidt de voortdurende berichtgeving over de, door de regering afgezette, voorzitster van de PDI (Indonesische Democratische Partij), mevr. Megawati Sukarnoputri tot extra politieke aandacht. Die aandacht begon toen een legermacht van meer dan 1000 man het hoofdkantoor van de PDI op zaterdagochtend 27 juli j.l. op gewelddadige wijze binnenviel en ontruimde. De gevolgen waren afschuwelijk: minstens 40 en wellicht zelfs 93 aanhangers van Megawati werden gedood, 158 werden licht tot zwaar gewond en 206 mensen werden gevangen genomen en 76 PDI-leden werden op 30 juli nog vermist. Zij waren in het partijkantoor als protest tegen de inmenging van de regering in de interne partijaangelegenheden en tevens ter verdediging van de positie van Megawati. Het optreden van de legerlaiding die de gebeurtenissen beschouwt als een "communistische complot", maakt enerzijds de mogelijkheid van veranderingen binnen de gangbare structuur onmogelijk en leidt anderzijnds tot steeds meer radicalisering van het conflict. Opvallend is de geraffineerde manier waarop de internationale bourgeoisie de publieke opinie manipuleert door de gebeurtenissen uit haar verband te rukken en een selectie te maken van wat er feitelijk gebeurt in Indonesie. Hieronder een schets van het bredere raamwerk waarbinnen het "verzet" moet worden geplaatst. Het belangrijkste kenmerk van dit nieuwe "veret" is het feit dat het een brede massale steun krijgt.

Huidig verzet past in brede context

Het regime van Soeharto kwam aan de macht door een ongrond-wettelijke machtsovername in 1965, waarbij 1 miljoen mensen werden vermoord. Om Oost-Timor te kunnen inlijven in 1975 werd eenderde van de bevolking (200.000 mensen) uitgemoord. De annexatie van Oost-Timor, het geweld tegen en de onderdrukking van de bevolking, de schending van de mensenrechten en corruptie op grote schaal zijn de kenmerken van dit regime. Tegen deze zogenaamde Nieuwe Orde, zoals het regime van Soeharto zichzelf heeft genoemd, wordt al langer verzet gepleegd. Om een paar andere voorbeelden te noemen. Het verzet tegen het zeer brutale en beestachtige optreden van Indonesische miliairen in Oost Timor, Aceh, West Papua, Lampung (Sumatra) kreeg veel steun van de samenleving. Op Java werden ook massale acties op hardhandige en soms bloedige manier door het leger beeindigd. In deze rij passen ook de muslimsslachtoffers in Tanjung Priok (1984) en de duizenden boeren in Cimacan (1989), Kedung Ombo (1989), Cilacap (1990), en Blangguan (1993). Bovendien zijn er tegenwordig in alle industriele centra van Java regelmatig stakingen, waaraan duizenden arbeiders deelnemen. Begin juli 1996 nog hebben 20.000 arbeiders in Surabaya gedemonstreerd voor betere arbeidsvoorwaarden. Dit protest werd gewelddadig neergeslagen. Er werden 37 mensen gearesteerd. De drie organisatoren lopen het gevaar gevangenisstraffen van zes tot twintig jaar te krijgen. Het recente optreden van Megawati wordt gekenmerkt door enkele nieuwe baanbrekende thema's in haar politieke programma, die het regime te ver vindt gaan en waardoor mBak Mega op een schijncongres in Medan werd vervangen.

Onvrede in Indonesische maatschappij neemt toe en wordt gebundeld

Essentiele punten die alle verschillende sociale en politieke krachten ondersteunen, zijn ondermeer een nieuwe president voor Indonesie en de intrekking van 5 politieke wetten uit 1985. Megawati is nu het symbool van de oppositie en trad op als eenheidsfiguur binnen de eerder zo verscheurde sociale beweging. Dit leidde tot een effectievere bundeling van verzetskrachten, niet alleen afkomstig van PDI. Maar het bedreigde in feite ook de status quo van de Nieuw Orde en in het bijzonder de positie van Soeharto. De afzetting van Megawati als voorzitster van PDI leek de simpelste weg om deze bedreiging voor de huidige machthebbers te voorkomen. Het verzet hiertegen is beantwoord met de kogel van de fascisten. Het meest kenmerkend van het "verzet" dat rond Megawati ontstaat, is de groeiende samenwerking tussen massa-organisatie en de leidende figuur van de "oppositie". Of deze samenwerking zich wel of niet zal voortzetten, is bepalend voor het verdere verloop van de politieke koers in Indonesie. Dan pas zal blijken of het Indonesie van vandaag anders is dan dat van gisteren. Anders dan de aanhangers van Megawati, die afkomstig zijn van de PDI, zijn de massa-organisaties die betrokken zijn bij het huidige "verzet" meestal relatief nieuwe organisaties, pas in de jaren tachtig of zelfs pas in de loop van dit jaar opgericht. Eigenlijk bevatten de politieke thema's van de PDI sinds de verkiezing van 1987 al kritische en opstandige tonen, althans in verhouding tot de regeringspartij, de Golkar. De aanhang van de PDI verlangt ook naar vrijheid. Tijdens de campagne was ook duidelijk dat de PDI zich nadrukkelijk richt op de "gewone" mensen. De regering werd genoodzaakt om bij de campagne de portretten van Soeharto naast die van Soekarno te plaatsen. Zeer opmerkelijk in de huidige politiek van de PDI, c.q. die van Megawati, vooruitlopend op de komende verkiezingen in 1997, is het feit dat men oproept om de 5 politieke wetten van 1985 in te trekken, die de politieke rechten van het volk ontkrachten. Deze oproep leidde tot de razendsnelle groei van haar aanhang en daarmee heeft Megawati een nog breder draagvlak voor haar kandidaatschap als nieuwe president van Indonesie. Dit sociaal-politieke draagvlak is gebaseerd op de belangrijkste huidige maatschappelijke stromingen. Er zijn ook twee nieuwe politieke partijen die hun steun betuigen aan Megawati. Dit zijn PUDI (Partij van de Indonesische Democratische Unie) en PRD (Partai Rakyat Demokratik/Democratische Volkspartij). Bovendien is er ook steun van twee andere koepel-organisaties: het KIPP, belast met het houden van toezicht op de verkiezingen en het geven van politieke voorlichting en educatie aan het volk. De secretaris-generaal van het KIPP wordt sinds vorige week gezocht door de militairen. De andere organisatie is het MARI, een alternatief Volkscongres, dat zich ondermeer bezighoudt met massa acties. De voorzitter van het MARI, tevens ook bestuurder van de SBSI (Voor Welvaart en Vooruitgang), de grootste onafhankelijke vakbond van Indonesie, Muchtar Pakpahan is kort na de bloedige onlusten gearresteerd. De massa-organisaties waren daarnaast ook doelwit van regeringsaanvllen geworden. Naast PIJAR, ALDERA, en PUDI, is de PRD, met haar zes groeiende massa-organisaties, voor de militaire dictatuur een potentiele bedreiging.

PRD "communistisch" en "subversief" genoemd

Op dit moment is PRD de enige politieke partij in het land die in haar programma, naast de intrekking van hierboven genoemde 5 politieke wetten uit 1985, ook stopzetting van de dubbelfunctie van het leger eist. Zij wil ook in de eerste instantie vechten tegen fascisme, tegen het nationale chauvinisme en tegen het kapitalisme. Zij steunt ook de strijd voor een vrij Oost-Timor, West-Papoea en Aceh. Ook wordt in haar programma expliciet genoemd: het streven naar een multi-partijstelsel en een coalitie-regering die geleid wordt door de volksdemocratische krachten in het Indonesie van vorgen. Haar zes zusterorganisaties richten zich op het politieke bewustzijn en op massa-acties. Dit zijn de PPBI (vakbond van de industriele arbeiders), waarvan de voorzitster Dita Sari sinds begin juli is opgepakt en gemarteld en nu in een isoleercel zit van een (tot nu toe nog onbekende) fascistische gevangenis, de SMID (studenten beweging), de STN (boerren organisatie), en JAKKER (culturele organisatie), en de SRJ/S (organisatie voor de stedelijke armoede). De populariteit van de partij bij de massa van de bevolking groeit van dag tot dag. De partij opereert niet alleen op Java, maar ook op andere grote en kleine eilanden van het archipel. In dorpen, op campussen, en in krottenwijken van grote en kleine steden komen de activisten vooral naar de boeren, vissers- en arbaidersgemeenschappen om naar hen te luisteren, van hen te leren, met hen samen te leven en om plannen samen te maken en uit te voeren.

Militairen proberen groeiend volksverzet te breken

De militairen zijn op grote schaal op zoek naar alle leidinggevende figuren van de massa-organisaties, die kortgeleden onderdoken. Zij worden beschuldigd van staatsondermijnende activiteiten. Binnen het bestaande "onrecht" kader in Indonesie betekent dat bedreiging met de doodstraf. Het regime begint ook al actief met het strooien van desinformatie in de internationale massa media, terwijl de militairen in het land de betreffende activisten en hun families terroriseren. Maar het lijkt erop dat de pro-democratische beweging in Indonesie de komende tijd in staat zal zijn structurele veranderingen op gang te brengen.

Internationale steun nodig

De internationale gemeenschappen zullen, juist nu, de echte daders van het geweld, de georganiseerde staatsterreur moeten durven veroordelen en niet de slachtoffers. Dat geldt op dit moment voor Indonesie net zo als voor Turkije en de Filippijnen. Er is behoefte aan vormen van internationale solidariteit op een niet-discriminerende manier. Protesten tegen het fascistisch geweld in Indonesie, het geven van goede informatie en concrete steun zijn hard nodig.


Nederlandse Index / Stuur ons een mailtje